Các di tích không thể bỏ qua khi đến đảo Phú Quý

Văn hóa - Thể thao

Các di tích không thể bỏ qua khi đến đảo Phú Quý

04/05/2019 09:43:06

            Cách đây mấy hôm, người bạn từ Tp. Hồ Chí Minh gọi điện nhờ tư vấn lịch trình cho chuyến tham quan đảo Phú Quý trong dịp nghỉ lễ 30/4. Ngoài cảnh đẹp và hải sản ngon, tươi sống, Phú Quý còn có một hệ thống di sản văn hóa biển đồ sộ. Qua Báo Bình Thuận gửi tới bạn vài điều về các di tích trên đảo Phú Quý để gọi là “tiền trạm” trước khi ông bạn đặt chân lên đảo.

            Vài nét về lịch sử

Theo tài liệu khảo cổ, đảo Phú Quý có nguồn gốc núi lửa, miệng của nó hiện vẫn còn ở phía bắc của đảo. Ở đây có nhiều bàu nước ngọt, nó là yếu tố tiên quyết cho sự quần cư của con người. Đầu tiên là người Chăm, sau là các nhóm người Kinh từ các tỉnh Quảng Bình, Quảng Ngãi,…theo đường biển di cư đến đây.            

Địa bạ triều Nguyễn cho biết, năm 1836 đảo trực thuộc tổng Phú Quý, huyện Tuy Phong, phủ Ninh Thuận, tỉnh Bình Thuận. Trong thời điểm ấy, đảo có 11 thôn. Dưới chế độ phong kiến – thực dân, cũng như cả nước, nhân dân Phú Quý chịu nhiều ách áp bức, bóc lột. Do vậy, họ một lòng hướng theo cách mạng, theo Đảng; kiên cường bám đất, giữ làng. Qua đấu tranh gian khổ, trưa ngày 27/4/1975, hòa cùng thắng lợi chung của cả dân tộc, trong nắng vàng rực rỡ, đảo Phú Quý – phần đất cuối cùng của tỉnh Bình Thuận và chiến trường Khu VI được hoàn toàn giải phóng; lá cờ cách mạng tung bay phất phới giữa đảo tiền tiêu; chính quyền cách mạng được thành lập, bắt tay vào công cuộc tái thiết và phát triển quê hương. Ngày 15/12/1977, huyện đảo Phú Quý chính thức được thành lập theo Quyết định số 329/CP của Hội đồng Chính phủ.

Hiện nay, huyện đảo Phú Quý có 3 xã, gồm: Long Hải, Ngũ Phụng và Tam Thanh; dân số 28.471 người, với nền kinh tế chủ đạo là trồng trọt và đánh bắt hải sản. Trải qua các thời kỳ lịch sử, cộng đồng cư dân trên đảo đã sáng tạo ra các giá trị văn hóa, một trong số đó, đầu tiên phải kể tới là các di tích lịch sử - văn hóa.

            Hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa trên đảo

            Mặc dù diện tích chưa tới 18 km vuông, song Phú Quý rất tự hào khi có tới 35 di tích, phân bố khắp đảo; trong đó, có 3 di tích cấp quốc gia và 8 di tích cấp tỉnh.

            Di tích đầu tiên cần nhắc tới là Chùa Linh Quang – ngôi cổ tự trên 270 năm tuổi. Theo gia phả, chùa Linh Quang do Thiền sư Nguyễn Cánh khai sáng năm 1747. Với lối kiến trúc cổ độc đáo của thế kỷ XVIII, đặt trên một đồi cao, với khuôn viên rộng rãi, thoáng đãng. Hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật như tượng Phật bằng đồng, 5 điệu sắc phong của các vua triều Nguyễn,… Mới đây, chùa xây dựng thêm ngôi bảo tháp 9 tầng (cao 37 mét) càng tôn thêm vẻ đẹp của quần thể kiến trúc này.

Chùa Linh Quang, công trình văn hóa Phật giáo được xây dựng sớm nhất trên đảo

Chùa Linh Quang là công trình văn hóa tâm linh có ảnh hưởng sâu rộng tới đời sống tinh thần của người dân huyện đảo. Tháng 1/1996, được Bộ Văn hóa Thông tin (VHTT) công nhận là Danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Do vậy, khi đến đảo du khách không nên bỏ qua địa điểm này.

            Như đã nói ở trên, một trong những nghề chính của nhân dân huyện đảo là khai thác, đánh bắt cá trên biển. Do vậy, họ rất kính trọng và tin tưởng vào sự linh hiển của cá Ông, họ coi đó vị thần hộ mạng của mình trên những chuyến hải trình. Từ đó, tín ngưỡng thờ cá Ông ra đời. Ở Phú Quý người ta gọi là cá Ông Bà, là thần Nam hải; làng nào cũng xây lăng vạn để thờ “ngài”.

Ngôi vạn cổ nhất trên đảo được nhiều người nhắc tới là Vạn An Thạnh - kiến lập vào năm 1781. Nơi đây hiện còn lưu giữ gần 100 bộ ngọc cốt cá Ông và các sinh vật biển khác; trong đó, có bộ xương cá Ông dài 17m (đứng thứ hai sau bộ xương đang trưng bày tại Vạn Thủy Tú, Phan Thiết) ước tính khi còn sống nặng tới 40 tấn. Bên cạnh đó, vạn hiện đang lưu giữ nhiều hiện vật tín ngưỡng cùng dụng cụ liên quan tới nghề biển của ngư dân Phú Quý.

Vạn An Thạnh kiến lập năm 1781, từ xưa tới nay là không gian sinh hoạt văn hóa của ngư dân Phú Quý

Vạn An Thạnh là nơi đang trưng bày bộ xương cá Ông dài tới 17m

Đến vạn An Thạnh du khách còn được đọc hàng chục bộ liễn, đối với nội dung ca ngợi tinh thần hăng say lao động, tình đoàn kết của người Phú Quý trong chiến đấu xác lập và bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc trên biển Đông. Đáng kể nhất là 10 điệu sắc phong của vua Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định ban tặng cho nhân dân Phú Quý. Trên đó có những nét hoa văn, hình rồng phượng bay lượn đẹp mắt; có bút tích và đóng dấu của triều đình, thể hiện sự uy nghiêm của đế quyền. Đến vạn du khách còn được đắm mình trong các câu ca, điệu hò của bộ môn nghệ thuật hát Bội, chèo Bả trạo,…. Với những giá trị đó, ngày 12/01/1996, vạn An Thạnh được Bộ VHTT công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

            Địa điểm thứ ba cần phải đến là Đền thờ Công chúa Bàn Tranh. Tương truyền, Bàn Tranh là công chúa của Hoàng tộc Chăm, nhưng vì binh biến thời cuộc nàng đã rời chôn cung môn, lánh tới miền hoang đảo. Tại đây, nàng cùng tùy tùng ra sức khai hoang, phục hóa; phủ xanh đất đai bằng những ruộng lúa Chiêm, nương khoai, bắp, đậu,… Bên cạnh đó, nàng còn dạy dân khơi giếng; đan lát, thêu thùa,…

Đền thờ Bàn Tranh là biểu tượng cho tình đoàn kết giữa hai dân tộc Việt – Chăm trên đảo Phú Quý

Thời gian thấm thoát qua đi, những cánh buồm xuôi ngược của người Việt lần lượt đến đảo, cộng cư với người Chăm. Quá trình hòa hợp giữa hai dân tộc Việt -Chăm trên đảo Phú Quý bắt đầu từ đây.

Một điều lạ là, hiện nay trên đảo không có người Chăm. Vậy họ đi đâu, là một câu hỏi chưa có lời đáp. Tuy nhiên chắc chắn một điều là người Chăm từng là chủ nhân đầu tiên của đảo này. Bằng chứng là các khẩu giếng Chăm vẫn hiện tồn trên đảo, vẫn đang được người Phú Quý sử dụng. Thứ ba là các nhà khảo cổ học đã tìm thấy nhiều di vật liên quan tới văn hóa Sa huỳnh – Chăm như đã nói ở trên. Cộng với những câu chuyện về nàng công chúa Chăm và đền thờ nàng.

Hiện nay đền thờ Công chúa Bàn Tranh tọa lạc dưới chân núi Cao Cát (xã Long Hải). Là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 2015.

Trên đây những nét khái quát 3 di tích quan trọng bậc nhất trong số 35 di tích ở đảo Phú Quý. Còn lại không thể chuyển tải hết được trên một bài báo. Dịp nghỉ lễ 30/4 năm nay các bạn hãy đến đảo Phú Quý để cùng lắng lòng, cùng thổn thức với những di sản văn hóa của dân tộc giữa biển đảo tiền tiêu./.

Bài viết có tham khảo một số tài liệu

(1) Đào Quý Cảnh, “Khảo cổ học tiền – sơ sử đảo Phú Quý, tỉnh Bình thuận”, Tạp chí Khảo cổ học, số 5 năm 2009.

(2)  Nguyễn Đình Đầu, Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn (phần tỉnh Bình Thuận), NXB Tp. Hồ Chí Minh, 1996.

(3) Đảng bộ huyện Phú Quý, Huyện Phú Quý những chặng đường lịch sử, 2007.

(4) Tư liệu Ban quản lý các khu di tích.

ĐỖ THÀNH DANH

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Liên kết web

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tin tức - Sự kiện - Huyện Phú Quý, Tỉnh Bình Thuận

Bản quyền thuộc Huyện Phú Quý, Tỉnh Bình Thuận

Thiết kế và phát triển bởi Unitech